VII. CHIA NĂM CHIA THÁNG

Dưới đã có đất
Trên đã có trời
Đã có chu chương mường nước
Nhưng chưa có ngày có tháng

tr. 34

Chưa biết đưa ngày nào ra trước
Rước ngày nào ra sau
Thuở ấy,
Có ông Cuông Minh Vàng Rậm
Có nàng Ả Sấm trời
Đã đi khai mỏ đồng
Đúc làm mặt trăng
Đã ra khai mỏ vàng
Đúc làm mặt trời
Đúc được chín mặt trời
Đúc được mười mặt trăng
Nắng gay nắng gắt
Làm rẫy chăng nên ngô
Trên nguồn không có nước
Làm nương không nên lúa
Để có gạo ăn
Để có nước uống
Để có ruộng làm
Để có sân mà chơi
Ta phải bắn bớt mặt trời
Mới yên mường mà ở
Đồn rằng:
Lúc ấy họ nhà Ngao.
Ông thần Nỏ Ná
Sắm tên bương già, ba năm xông khói
Chín mặt trời bắn rơi đi tám

tr. 35

Mười hai mặt trăng bắn đi mười một
Ai không biết đêm thì tìm mặt trăng
Ai không biết ngày thì theo mặt trời
Từ đó
Ban ngày có mặt trời
Ban đêm có mặt trăng
Nhưng chưa có năm có tháng
Chu chương mường nước đi rao:
Ai kêu được trời đem sáng
Muốn bạc muốn vàng
Muốn chín trâu mười bò
Muốn gì mường cho cái đó
Có con gà thưa rằng:
Tôi không lấy bạc lấy vàng
Không ruộng dọc ruộng ngang
Nên không lấy trâu, bò mộng
Có con vịt thưa rằng:
- "Từ nay về sau
Trứng chúng tôi đẻ gà phải ấp
Con chúng tôi nở, người phải chăm
Lòng ông Pông Pêu đã ưng
Gà nhảy lên lưng vịt
Bơi trên sông trên hồ
Nó gầy một tiếng đẳng Đông
Gáy vồng sang phía Tây
Mặt trời nghe gà kêu
Nên rải nắng vàng
Mặt trăng nghe tiếng vịt
- "Mặt trăng đã mọc lên
Từ đó có trời đêm, trời sáng

tr. 36

Nhưng chưa có tháng có năm
Đồn rằng
Mường lớn nhất có ông Thu Tha
Mường lớn nhì có bà Thu Thiên
Đứng ra truyền làm năm làm tháng
Đặt ra rằng:
Một năm có 12 tháng
Một tháng có 30 ngày
Có năm đầy năm vơi
Có tháng no tháng thiếu
Lấy tháng đủ trước là tháng giêng
Gọi là tháng đầu năm
Cho tằm lên leo lá
Đặt ra tháng hai, tháng ba
Cho cá lên đồng
Đặt ra tháng tư
Cho cá biến phơi lưng
Đặt ra tháng năm, tháng sâu
Cho vua Nước lên nuôi binh, nuôi mường
Đặt ra tháng bảy, tháng tám
Cho trời làm mưa làm gió
Đặt ra tháng chín, tháng mười
Cho sai bông cơm trái lúa
Đặt ra tháng mười một, mười hai
Cho ông Táo cưỡi mây lên thượng giới
Chuyện chưa hết lối
Nói chưa hết lời
Chuyện ta hãy còn dài
Ngồi lại mà lắng
Đứng lại mà nghe

tr. 37