XII. TÌM LỬA TÌM NƯỚC

Lang Cun Cần đã có nhà mà ở
Nhưng chưa có lửa để đúc bạc
Chưa có nước để rửa nhà
Nuốt thuốc, thuốc không vào
Ăn rau còn đau bụng
Lang Cun Cần giao cho Viếng Cu Linh
Một mình đi xin lửa
Phải đi mấy ngày mấy bữa
Đem cho được lứa về
Mang cho được lửa về
Viếng Cu Linh ra đi
Đi xin nước xim lửa
Bước tới lật đật
Bước đi vội vàng
Đầu hôm đến mặt trăng
- "Sáng ra đến mặt trời
Rẽ vào chơi nhà Tà Cẩm Cọt

Chú thích (tr. 47)
1. Viếng Cu Linh: con bọ hung

tr. 48

Tà Cẩm Cọt thăm hỏi:
- "Mỏi chân nên cháu phải vào nhà
Hay có việc gì đến hỏi
Viếng Cu Linh thưa rằng:
- "Tà Cẩm Cọt à
Tôi đến nhà sớm sớm
Vì Lang Cun Cần chưa có lửa đúc bạo
Lang Cun Cần chưa có nước rửa nhà
Tôi đi xin nước xin lửa
Tà Cẩm Cọt đã ưng
Liền gọi lũ em lấy con dao cán ngà
Lên đổi Ca Da
Chặt lấy năm cành cây năng
Chè lấy bảy mảnh lạt dang
Chẻ nứa vàng, nứa già làm bùi nhùi
Kéo lạt dang đi đi lại lại
Lửa bén bùi nhùi
Mang về trăm bó lửa
Chia một nửa cho Viếng Cu Linh
Tà Cẩm Cọt nhốt Viếng Cu Linh vào mặt trống
Hỏi rằng:
- "Mày thấy tối hay thấy sáng
Viếng Cu Linh trả lời:
- "Tôi thấy tối như đêm như ống
Lúc ấy,
Tà Cẩm Cọt mới cho làm lửa
Lấy chín lá dong lành
Đùm tám gói lửa đó dưới
Gói chín gói nước để trên
Lửa gói đã được

tr. 49

Nước đùm đã nên
Tà Cẩm Cọt mới cho
Viếng Cu Linh ra khỏi mặt trống
Cẩm lấy tám gói lửa
Đỡ lấy chín gói nước
Thưa rằng:
- "Xin chào Tà Cẩm Cọt tốt bụng
Chăm việc chăm làm
Tôi xin trở về Đồng Chì Tam Quan Kẻ Chợ
Tà Cẩm Cọt ra tiễn
Cả mường nước mường lửa ra đưa
Viếng Cu Linh xuống thang lửa quanh co
Về theo mặt trời
Đi theo mặt trăng
Tay va vào núi
Võ chín đùm nước ở trên
Tưới lên tầm gói lửa ở dưới
Khói tắt đằng khói
Nước trôi lại đằng đồng
Viếng Cu Linh về không
Lưng đã mỏi
Gối đau nhừ
Tay cầm nước, nước đã khô
Vai gánh lửa, lửa đã nguội
Mang hai tay về không

tr. 50

Về Đồng Chì Tam Quan Kẻ Chợ
Nửa đêm -.
Viếng Cu linh vào hầu Lang Cun Cần
Quỳ gối để van
Co chân xin tội
Lang Cun Cần nổi cơn dữ
Cử cơn hờn
Lấy chân phả: đạp lại
Chân trái đạp đạp qua
Đạp Viếng Cu Linh ở giữa nhà
Đạp văng ra cửa sổ.
Mở tiếng mắng tiếng chửi
Dôn tiếng thối tiếng cay:
- "Mày phải lấy phân con lợn làm nhà
Đội phân con gà làm cửa
Miệng Viếng Cu Linh đã thưa
Lang Cun Cần lại hội chu chương mường nước
Hôm trước, con nít bàn qua
Hôm sau, ông già bàn đi bàn lại
Bây giờ phải cử anh chàng Tun Mun¹
Đi xin lửa về cho Lang Cun Cần đúc bạc
Đi xin nước về cho ông Lang Cun Cần lau dọn sàn nhà
Anh chàng Tum Mun
Đòi ăn cơm giữa cửa sổ
Đòi uống rượu giữa sàn
Mới chịu đi xin lửa mang về cho Lang

Chú thích (tr. 50)
1. Chỉ loài ruồi trâu.

tr. 51

Tun Mun bảo rằng:
- "Chúng tôi đi lấy lứa lấy nước mang về
Ngày trước chẳng nói làm gì
Nhưng từ nay về sau
Mường phải cho chúng tôi cắn người nằm trong rừng
Cắn trâu bò ngủ trong núi
Miệng Lang Cun Cần đã thưa
Lòng Lang Cun Cần đã chịu
Tun Mun đến nhà Tà Cẩm Cọt
Tà Cẩm Cọt bước ra thăm hỏi:
- "Chàng Tun Mun ơi
Tun Mun mỏi chân vào nghỉ
Hay có việc gì
Tun Mun gãi đầu gãi tai
Thở dài, thưa rằng:
- "Chúng tôi không phải mỏi chân xin nghỉ
Mà có việc cần việc nóng
Tà Cẩm Cọt ơi
Lang Cun Cần nhà chúng tôi
Đã có cửa có nhà
Mà chưa có nước có lửa
Lang sai chúng tôi đi xin lửa xin nước
Tà Cẩm Cọt hỏi rằng:
- "Hôm trước ta đã cho Viếng Cu Linh
Chín gói nước, tám gói la
Sao Tun Mun lại còn xi
Chàng Tun Mun nói một lời
Xin thêm một lẽ:
Của chẳng ăn chẳng để
Viếng Cu Linh gánh khoẻ gánh tài

tr. 52

Nhưng đến núi Lên En
Gói lửa va vào núi
Gói nước tưới lên trên
Lửa tắt im im
Lửa chìm, nước chạy.
Tà Cẩm Cọt lại sai người đi lấy lửa
Đem về chia cho Tum Mun
Tà Cẩm Cọt lại cho Tun Mun
Chui vào trong bụng trống
Lắc lắc hồi lâu rồi hỏi:
- "Chúng mày thấy tối hay thấy sáng
Chàng Tun Mun nói cứng
Đứng dậy vỗ mặt trống nói bừa:
- "Tôi thấy sáng lòa, sáng lắm
Sáng chói, sáng choang
Thấy cả đất Đồng Chì Tam Quan Kẻ Chợ
Tà Cẩm Cọt sợ lộ cách làm lửa
Vội nhốt Tun Mun vào gió
Bỏ lên gác bếp
Lại hỏi Tun Mun:
- "Chúng bay thấy tối hay thấy sáng
Tun Mun trả lời:
- "Bây giờ nhìn xung quanh tốt tốt
Ngó lại thấy đen đen
Nhưng anh chàng Tun Mun
Có mắt ở đỉnh đầu
Nhìn thâu qua gió
Ngó lọt qua nan

tr. 53

Thấy Tà Cẩm Cọt kéo lửa
Bằng bùi nhùi dang
Kéo đi giằng lại
Tun Mun thấy lửa bén nùn
Kói ùn ùn bốc lên
Thấy Tà Cẩm Cọt ra suối
Lấy nước mang về đong vào ống
Tun Mun nhớ trong bụng
Giữ trong lòng
Cách lấy nước trong
Mẹo kéo ra lửa
Lang Cun Cần nghe bọn Tun Mun nói
Vội cho người đi sắm bùi nhùi, nứa già
Chở vội về nhà Lang để quấn dây ngang ống nứa
Sai đứa ở kéo lửa
Càng kéo càng hăng
Khói bay ra ùn ùn
Lửa đùn ra đó đỏ
Lúc đó, nhà Lang đã có lửa
Còn phải sai người đi cống nước dưới bể
Đi bế nước ngoài sông
Đào mạch trong đất
Lật mỏ trong suối.
Nước đã vào ống nứa
lửa đã sáng trong nhà
Ăn cá không còn sợ tanh
Ăn rau không còn đau bụng

tr. 54