XIV. ĐẺ RƯỢU CẦN

Kể chuyện mà nghe
Nói về mà biết
Ngày xưa
Khi vua Dịt Dàng
Ra làm cun kẻ sang
va làm lang kẻ khó
Có nợ với Cun Sâm, Dao Sóc
Cun Ngọc, Đạo Khoang
Họ đều là người nhà trời
Vua Dịt Dàng sai Khao Che, Khao Chót đi đòi nợ
Cun Sâm, Dao Sóc rằng:
- "Ta không nợ Du Dàng nhà anh
Khao Che, Khao Chót nổi nóng bừng bừng
Chạy xuống bắt trâu bắt bò
Cầm xanh, cầm chảo
Cun Sâm, Dao Sóc xông ra đánh Khao Che
Xông ra đề Khao Chót
Khao Che, Khao Chót nói rằng:
- "Mường này có góc đánh chuột
Mường ta cũng có góc đánh chuột
Mường này có thói đánh người
Mường ta không có thói đánh người
Khao Che, Khao Chót quay về
Một đêm đi mau

tr. 62

Năm đêm nhanh bước
Bảy đêm đến đất Mường
Vào châu vua Dịt Dàng.
Vua Dịt Dàng nổi tức
Dậy đánh ba hồi chiêng năm
Quân hầu vào đầy sân
Quân lính vào đầy nhà
Người trẻ, người già
Ngồi đầy ba trăm chiếu
Quân hầu rằng:
- "Bực gì mà đánh chiêng ngài hỡi
Bực gì mà động hết bình mường
Vua Dịt Dàng rằng:
- "Tôi cho Khao Che, Khao Chót đi đòi nợ
Cun Sâm, Dao Sóc đánh Khao Che ba mươi đòn
Đánh Khao Chót ba mươi roi
Nó gưi tôi thêm ba mươi roi nữa
Quân ta đến đây đã đông.
Ai không có cơm, vò lúa, giã gạo
Ai không có cá tát đầm tháo ao
Ai không có gươm, phải đánh gươm cho dài
Không có dao, phải đánh dao cho sáng
Một chiếc nỏ, ba cái kèn ặ
Một nhà ba trăm tên hong khói
Ngày mai, ta đem quân đi đánh giặc
Sáng dậy
Vua đánh ba hồi trống cái

tr. 63

Đánh ba hồi trống con
Hết Chấu, Vá' bình¹ mường
Hái hoa rắc lên đường đi
Di một đêm nhanh nhanh
Đi năm đêm dài dài
Đi bảy đêm đến đất Cun Sâm, Dao Sóc
Đóng đồn, cắm trại
Cho người chạy giấy vào trong
Cun Sâm nghiêng đầu đọc
Dao Sóc ngoảnh cổ nhìn
Thấy chữ đen đen giống khói mây trút
Thấy chữ hét giống khói mây trút
Thấy chữ hét trút giống khói mây đen
Dịt Dàng đánh người hay đánh ta
Đánh người nó đi qua
Hay đánh ta thật người hỡi
Cun Sâm, Đạo Góc lên gác
Đánh ba hồi chuông
Chấu, Vá, binh mường đủ mặt
Người người kéo đến đã đông
Cun Sâm rằng:
- "Vua Dịt Dàng chuyển tờ vào
Mường này có nơi đánh chuột
Mường ta cũng có nơi đánh chuột
Mường này có lối đánh bầu bạn
Mường ta cũng có lối đánh bầu bạn
Dịt Dàng dàn quân ra đổi bãi
Cun Sâm, Đạo óc dàn quân ba trái đồi

Chú thích (tr. 63)
1. Chấu, Vá: tên chức vụ duân sự.

tr. 64

Thằng nào chạy thì bắn
Đứa nào sợ thì chém
Tên bắn vào vù vù
Tên bắn ra phập phập
Máu chảy như miệng mương, miêng phai
Quân Dịt Dàng đánh được
Cun Sâm, Dao Sóc đánh thua.
Dịt Dàng đưa quân về
Đến ngã ba
Gặp nàng Lò Ò, Liệng liệng
Đang chăn trâu cạnh gò
Dịt Dàng bắt lấy đưa về cho chăn trâu bò
Chăn từ mường dưới đất chăn lên
Chăn từ mường trên trời chăn xuống
Phải ngày Cun Sâm, Dao Sóc
Sầm cố cúng hồn, cúng vía
Ăn uống suốt ba tháng
Vui chơi sáng đêm hết ngày
Lò Ò, Liệng liệng vào chờ hồn khóc vía
Nó cho uống một gáo rượu ngon
Lò Ò, Liệng Liệng say
Xuống đồng mò cua, mồ ốc
Cua, ốc dạy rằng:
- "Lấy lúa phơi nắng, phơi khô
Lên đồi lấy rễ mặt cú¹
Lên đồi lấy da cây mun²

Chú thích (tr. 64)
1, 9. tên các loại cây cỏ, rễ cây thuốc phơi khô, giã thành bột, trộn lẫn với bột gạo làm men rượu.

tr. 65

Dây gia men¹, lá xà can²
Lấy cỏ gia lộng³
Xuống dốc lấy cỏ rậm rì rậm rạch
Có bách dạ bơn⁵
Cây đờn⁶ đen chân đen tay
Đem về giã ra làm bột
Giã ra làm bánh
Nặn lại xếp vào rổ
Nhắc vào đống ổ rơm
Được ba đêm đem ra hơ khói
Được men tốt, men lành
Đón bà Dịt vào làm
Đón bà Dành vào trộn
Rắc men như rắc muối rắc ớt.
Ủ rượu vào ổ lá vo
Lấy nước mưa đổ vào
Rượu ngấm từng vòng
Rượu trong nước ngọt
Rượu đắng dễ nuốt
Rượu ngọt giống mật con ong
Mời vua uống một gáo
Bảy gáo Dịt Dàng say
Dậy lấy nỏ ra giết
Dậy lấy nỏ để bắn
Lò Ò, Liệng Liệng mau chân
Chạy xuống khe lấy một nắm ốc
Chạy xuống rộc lấy một nắm ốc
Đêm về dã rượu cho vua

Chú thích (tr. 65)
1, 9, 8, 4, 5, 6. tên các loại cây cỏ, rễ cây thuốc phơi khô, giã thành bột, trộn lẫn với bột gạo làm men rượu.

tr. 66

Dịt Dàng ra làm lang Kẻ Chợ
Nuôi gà đã có người giã tấm
Chăn vịt đã có đứa sửa bu
Nuôi trâu đã có cột có chuồng
Vịt ngan đã có người chăn chiếm
Có người bầy cơm làm rượu