XXII. SĂN MOONG LỒ

Con moong lồ, lúc còn nhỏ bằng con mèo
Nằm chèo queo trong bụi lá lốt
Ngày một, nó bắt gà
Ngày hai, nó bắt lợn
Ngày ba, nó bắt bò
Ngày bốn, nó bắt trâu
Thứ năm, dấu chân moong bằng miệng bát
Dấu moong nổi vằn bông chu
Moong nằm sấp thì to bằng nong
Nanh bày, nanh cong nhọn hoắt
Mắt trợn trừng hau hầu
Moong gầm như sấm rền.
Bước chân ra ruộng

tr. 155

Dấu chân moong bằng sá bừa
Bước chân ra rừng
Dấu chân moong bằng vạt cày
Moong mỗi bữa một to
Moong mỗi ngày một lớn
Moong nằm rừng - kêu là moong một
Nằm cửa rừng - gọi là moong hai
Nằm dưới gốc mài - kêu là moong mật
Nằm dưới gốc chò - gọi là moong bốn, moong năm
Nằm quanh rừng - là moong sầu
Nằm rừng vầu - là moong bảy
Nhảy rừng ổi - là moong tắm
Vọt rừng trầm - là moong chín
Đến rừng me mịn - là moong mười
Lúc nhỏ ăn nòng nọc
Lúc lớn, ăn gà, ăn trâu
Ăn bò, ăn ngựa
Có bữa, về luôn cả người
Móc con người ăn nhiều nhá
Mỗi ngày moong lồ cao vượt
Mỗi bữa moong lồ to bè
Lội khe không ướt móng
Moong đứng, tuột khoang chân trời
Moong ngồi, chiếm mười nương chín rẫy
Moong gầm, trôi cả mây
Moong hét, tan cả mù
Người ta đồn, con moong lồ vênh vang
Ăn chín ngàn rừng xanh ăn xuống
Ăn trăm chốn rừng già ăn ra
Đi vào ăn đa

tr. 156

Trở ra ăn thịt
Ăn hết con nít
- "Ăn đến ông già.
Trăm người, trăm nhà
Phải đi săn moong
Đến sớm ngày mai
Nhà ai không có cơm thì đổ lúa mà xay
Nhà ai không có cá thì tát đầm mà bắt
Phải đi săn moong
Người mang lưới ba nghìn mắt
Người mang dây ba nghìn sải
Chọn ngày lành tháng tốt
Mà hội chu chương
Sáng ngày hôm sau đi săn sớm sớm
Đem một bầy chó lớn
Đem một bầy chó săn
Vượt qua mười dốc, trăm đèo
Đến đổi lim lớn
Đến chốn sĩ, da
Bến moong qua
Mọi người theo hướng đó
Họ săn vào rừng gianh
Gặp cây không dám chặt cành
Sợ con moong lồng lộn
Thấy con moong lớn
Mình bằng quả đổi
Vú bằng gò mối
Lông moong vằn vện
Mắt moong rực hồng
Đuôi moong bằng cây vông
Vuốt sắc như gai bồ kết

tr. 157

Moong nằm, đổi bé không che hết hông
Moong ngồi, núi lớn không che hết vú
Đã biết vùng nằm của con thú
Lang Cun Khương và Cun Tàng
Hồ đằng dưới hò lên
Cổng săn trên gõ xuống
Moong giật mình luống cuống
Nhào vào rừng vo
Vào gò rừng vót
Gặp đất rừng giang
Chó sủa oang oang
Đồng phang rối rối
Moong lồ nhào chạy bổ
Moong là cố chạy dài
Chui ngay vào núi Kem
Chưi quàng vào núi Khến
Hang hẹp đã chẹn
Kem, Khến giữ moong
Đợi chu chương ập lại
Gậy bổ xuống như rang
Gậy phang xuống như sét
Lấy mắc mà đâm
Lấy giáo mà phóng
Chém chết con moong lồ
Nhà lang gọi cả mường dựng lên
Một nửa người khiêng đầu đằng dưới
Một nửa người khiêng đầu đằng trên
Mang về nhà lang làm thịt
Người Lào đến trước lấy được da đằng hông

Chú thích (tr. 157)
1. Núi Xem và núi Khền đều thuộc huyện Tân Lạc, Hòa Bình.

tr. 158

Nên con gái Lào dệt phá! đẹp như bông²
Mường trong đến tiếp, lột da đằng lưng
Nên biết thêu thùa hình lưng ngựa
Người Tày đến muộn
Phải lấy da đằng đuôi
Chỉ biết thêu hình con sâu, con ong
Dân mường một lòng
Giữ lấy da trước ngực
Nên con gái Mường biết dệt đầu váy con hươu
Thêu được hình yêu yêu để đùm vú
Người Kinh người Chợ
Ở ngái, ở xa
Đến chỉ còn thịt pha, lòng, mỡ
Chặt ống để bỏ
Hỗ ống để mang
Nên người Kinh biết nấu thịt ngon
Để truyền cho người mường trên, mường dưới