XXV. GIẶC MA MAY, GIẶC MA LẠNG

Toóng Ín thua trận
Đành bỏ ruộng đồng
Xuống tới Long Vương
Kêu xin vua Nước
Vua Nước bèn cho Toóng Ín
Làm ma may - cướp đường
Làm ma lang - giữ sông giữ bến
Lên đồng ăn cơm mới tháng chín.
Về bến, uống rượu tháng năm
Lũ ẩm ẩm đi chơi, đi dạo
Ngày lạnh, tháng ráo
Đi bắt con gái mái chơi

tr. 169

Đi bắt con trai mái nhởi
Đưa về dinh về trại
Làm lính cho quan Ba Ba
Bắt con nít làm đứa coi nhà
Bắt ông già về làm Uông, làm chặng.¹
Toóng Ín được mặc áo mặc quần
Quần rộng văn lưng cá chép
Áo đẹp tựa vây cá mè
Đầu rõ đầu cá trê
Mắt lè lè cá ngào
Ma may cử Toóng Ín làm thầy
Thầy dẫn lính ma may ngược bến
Thầy dẫn lính lên bờ
Toóng Ín có mào đỏ to to
Co ro lưng rồng uốn éo
Đứng trông lên nẻo ruộng
Lại nhớ thù Cun Cần
Toóng Ín sai cá ngào chín vây
Bơi theo suối dò đường đò lõi
Sai tướng Ba Ba
Lặn xuống Thủy phủ Long Vương
Xin vua nước hãy thương
Cho đánh Lang Cun Khương
Cá ngào đi dò đi xét
Bị lính Cun Khương tóm được

Chú thích (tr. 169)
1. Ngăn suối bắt cá.

tr. 170

Bị mắc lưng vào chài bảy thước chín gang
Cá ngào gọi oai oái
Tướng Ba Ba ngoi vội lên
Thấy người ta kéo chài giật giật
Lật lưới ào ào
Tướng Ba Ba bổ nhào
Lao về tin cùng Toóng Ín
Rằng:
- "Cá ngào bị bắt lôi lên
Cá phải chịu đồng
Sông đành chịu cạn
Cá ngào mắc nạn
Xin tướng cắt quân
Đánh vào dinh vào cửa
Có lệnh Long Vương thủy phủ
Chớ đánh nhau lâu
Mà hại chu chương mường nước.
Toóng Ín đã được tiếng
Vua bạc đầu đã mở miệng mở lời
Ban sớm dâng nước lên chân đồi
Ban chiều dâng nước lên ăn giếng
Bắt lấy con chiền chiện
Hỏi chuyện nhà Cun Lang
Chiền chiện bảo rằng:
- "Lang Cun Khương đang đánh trống
Làm gạo, làm cơm
Dơm đăng đầu sông
Đơm đó đầu nguồn
Bắt lươn, bắt chạch
Cúng ma nhà cho sang
Cúng ma làng cho yên

tr. 171

Nhưng không cúng ma giữ đầm
Không có cỗ cúng thần giữ ruộng
Ma may, ma lang không được chuộng.
Được lời chiền chiện
Toóng Ín chọn tháng chọn ngày
Lên ngả đồng, ngả sông đóng trại
Toóng Ín chờ tướng Ba Ba
Ngược đồi bái đóng dinh
Đúng ngày lành tháng bảy
Gọi nước, đánh Cun Khương
Đánh Dịt Dàng, Cun Tồi
Phá nơi ăn, ngăn nơi ở
Phá đụn lúa, nương khoai.
Lúc ấy Dịt Dàng bận đi săn
Cá ngào kéo nước lên quấy
Cun Tồi, Cun Tàng lẩy bẩy
Đành chịu chết oan
Chịu để ma may, ma lang tóm lấy
Tướng Ba Ba trói lôi đi
Mũi sặc nước phò phè
Tai nghe ù ù
Cun Tàng bị giải sang cửa quan
Cun Tồi bị giải sang cửa vua
Toóng Ín đã đổi dạng
Đã thay mạng đổi hình
Mặt người, nhưng tay chân vẫn như rồng rắn
Ức trắng lang
Lưng trắng rồng
Cun Tàng không biết đó là Toóng Ín
Không biết đó là em cùng nồi
Chẳng biết đó là người cùng cha

tr. 172

Toóng Ín đội mũ mào đỏ đi ra
Cun Tàng ngó lại
Tóng Ín sách gươm ngà đi vô
Cun Tàng ngó vô
Lâu lâu Toóng Ín mới nói:
- "Ối ới! Anh Cun Tàng
Thằng Toóng Ín này chết chương
Chết nhũn, chết xác
Để ba anh có gác tía nhà chu
Ấy thế mà ba anh lại nuốt lời
Không thèm thắp hương, cúng khói
Cun Tàng nghe xong
Lòng bừng bừng nổi giận
- "Ma sao trói tao bờ hờ
Chẳng đưa tao ra mà giết
Toóng Ín nó sống khôn chết thiêng
Nay đang là thần giữ đồng
Đang làm lang giữ ruộng, giữ lúa
Tháng năm tao cúng cho ăn lúa trỗ
Tháng chín tháng mười tao cúng cơm trắng, cá kho
Nhà tao đâu họ với ma
Không dây dưa đến nòi rồng rắn
Toóng Ín nghe Cun Tàng chửi mắng
Dòi tướng Ba Ba sang
Lệnh rằng:
- "Hãy gọi lính cá trê, cá bống
Mặc quần vằn xanh xám
Mặc áo xanh, vằn tím, sọc đỏ
Chong chong kéo lên bở sông cái
Lên bãi sông con
Đánh úp nhà lang

tr. 173

Khi trời còn mù mù ám ám
Chu chương mường nước
Nối mõ gõ trống
Kéo binh đầy ruộng
Kéo người đầy sông
Tìm xác Cun Tàng
Lang Cun Khương đi đầu
Đụng phải quân nào đánh tan quân ấy
Hô quân đón đánh
Rao lính đánh dồn
Toàn quân cá ngạnh
Toàn lính cá ngão
Đứa cầm đầu có râu
Rõ là ma Long Vương thủy phủ
Lang Cun Khương hô binh đánh trả
Cá đỏ thét to:
- "Ta chẳng được ở nhà chu
Ta phải thù nhà lụi
Ta chết đi, chết lại
Để nhà lang ăn sướng ở lành
Ta chịu làm ma giữ đồng
Làm thần giữ cơm, giữ lúa
Ăn cơm, ăn cá
Người dâng cỗ tháng năm
Thế mà riêng ta
Chẳng ai cúng tế
Nhà thờ vẹo vẹo
Lạt buộc xiêu xiêu
Lần trước ta lên theo
Nhà vua còn đánh
Đâm ta chết, hóa rồng, hoá rắn

tr. 174

Lần này ta làm vua
Ta là Toóng Ín nơi thủy phủ
Cho nước lên giữ nhà
Hồ lính lên giữ cửa
Liền đó
Lang Cun Khương múa gươm buộc vải đỏ
Tró vào con rồng xanh
Con rồng sọc vằn lưng đỏ
Vừa mới xưng là kẻ khó
Vừa kêu nói họ hàng
Bảo nó là Toóng Ín cải dạng
Rằng:
Hỡi con ma đỏ
Này họ ma rồng
Cun Tàng mày phải tha
Còn nhà ta, đâu có quen với rồng với rắn
Toóng Ín múa gươm chém trả
Lũ lụt ầm ầm
Gươm chặt đi, gươm phang lại
Gươm chặt trái, gươm phang phải
Toóng Ín bải hoải
Sức kiệt tuỷ xương
Liền chạy lấy mặt
Trốn thoát giữa đồng
Lang Cun Khương lao dao theo
Toóng Ín đâm nhào ra sông cái
Rồng chết lăn giữa bãi
Rồng quấy cát bay mù
Giặc ma nay đã thua
Giặc ma lang ùa về sông về bến
Để lại xác rồng vằn vện

tr. 175

Chết rã, thối cả mường
Có con quạ thấy thương
Tha thịt rồng về dá chùa chiền Hang Hao
Trao rồng con rồng
Đứng châu trên nóc nhà, nóc đá¹
Vua trời khen loài quạ
Cho quạ từ nay
Ăn lòng, ăn thịt
Ai mổ thịt giữa sông
Ai làm lòng giữa bến.
Phải phơi lòng ruột
Mời quạ tới ăn
Giặc ma ruộng đã ngăn
Giặc ma may ma lang đã diệt
Nhà lang đã mạnh
Mường nước đã sang
Cun Cần rước Dịt Dàng
Về Đồng Chì Tam Quan Kẻ Chợ