Sơn Tinh - Thủy Tinh

Vua Hùng có một người con gái tên là Mị Nương.

Nàng không đẹp theo kiểu người ta phải kính nể. Nàng đẹp theo kiểu người ta muốn lại gần, và đi đến đâu là có tiếng cười đi trước đến đấy. Người trong cung kể rằng nàng hay ra bờ suối ngồi một mình, và mỗi lần như vậy thì quân lính phải đi tìm, vì nàng ngồi quên cả giờ về.

Tin về nàng bay ra khỏi cửa cung và đi khắp nơi, như những tin như thế vẫn đi.

Một buổi sáng, có hai người đến.

Người thứ nhất đi từ phía núi xuống. Chàng cao, lưng rộng, áo choàng kết bằng lá và sương; đứng ở sân rồng thì người ta thấy yên tâm, như đang đứng cạnh một quả đồi. Người ta gọi chàng là Sơn Tinh, chúa của vùng non cao.

Người thứ hai đến từ phía biển. Áo chàng sáng như vảy cá, và đi đến đâu thì có một mùi mặn đi theo tới đó. Người ta gọi chàng là Thủy Tinh, chúa của vùng nước thẳm.

Cả hai đều xin cưới Mị Nương. Vua Hùng nhìn người này, rồi nhìn người kia. Ngài không muốn mất lòng ai, mà cũng không muốn gả con gái cho một người mình chưa biết rõ. Cuối cùng ngài nói:

— Sáng mai, ai mang đến trước một trăm ván cơm nếp, một trăm nệp bánh chưng, voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao, thì ta gả con gái cho người ấy.

Hai vị thần cúi chào rồi đi ngay.

Vua Hùng ngồi lại một mình, nghĩ tới mấy con vật ấy thì thấy hơi buồn cười. Voi thì có, nhưng voi chín ngà thì cả đời ngài chưa nhìn thấy. Gà chín cựa càng chưa. Còn ngựa chín hồng mao, ngài cũng không biết chín hồng mao là chín cái gì.

Về đến núi, Sơn Tinh không phải đi tìm ai cả.

Người ta nói rằng các loài trên núi đã biết trước. Đêm ấy, từ trong rừng sâu, một con voi rừng già bước ra, trên đầu mọc lên chín chiếc ngà. Ở bìa rừng, một con gà rừng đậu trên cành lim, hai chân chia thành chín cựa. Còn trong một thung lũng kín gió, một con ngựa đứng chờ sẵn, bờm đỏ đúng chín hồng mao.

Cùng lúc đó, dưới chân núi, người trong các làng quây lại. Người vo gạo, người chẻ lạt, người gói bánh. Trời còn chưa sáng mà bếp đã đỏ.

Thủy Tinh thì khó hơn.

Dưới biển có san hô, có ngọc, có đồi mồi, nhưng không có voi, không có gà, không có ngựa, mà cũng chẳng có ruộng lúa để gói bánh chưng. Chàng phải cho người lên bờ, rồi đi ngược vào tận những vùng núi xa để tìm. Tìm được một con đã mất mấy ngày.

Vì vậy, khi trời vừa rạng, Sơn Tinh đã đứng ở sân rồng, hai bên là sính lễ. Người ta rước Mị Nương lên kiệu, và kiệu đi theo đường núi.

Đến lúc Thủy Tinh mang đủ đồ tới thì sân rồng đã vãn. Người gác cổng nói với chàng rằng công chúa đã về Tản Viên từ lúc mặt trời mọc.

Thủy Tinh đứng ở cổng một lúc, không nói gì. Rồi chàng quay lưng, đi về phía biển.

Chiều hôm ấy, trời ở Phong Châu vẫn trong. Nhưng ở ngoài khơi, nước bắt đầu dâng.

Đêm đầu, nước lên tới bờ ruộng. Sáng ra, mấy luống lúa non đã ngập tới ngọn.

Đêm thứ hai, nước vào tới sân. Người ta dắt trâu ra khỏi chuồng và lùa lên đồi.

Đêm thứ ba, nước tới bậc cửa. Rồi nước lên thêm một đêm nữa, và tới mái của những nếp nhà thấp nhất.

Nước ấy không gầm gào. Nó đục, vàng xám, và nặng. Nó không chảy ào như thác, mà chỉ lên, chậm và chắc, như có ai ở dưới đang đẩy. Nó len qua khe cửa, qua lỗ chuột, qua các mạch đất; chỗ nào nó đi qua thì đất mềm ra, rồi rời ra, rồi trôi.

Ở trên núi, Sơn Tinh làm việc của mình. Không ai thấy chàng làm thế nào. Người ta chỉ thấy núi cao lên. Chỗ nào nước dâng tới thì đất nhô thêm, và đất nhô đến đâu thì nước phải đi vòng tới đấy.

Trên Tản Viên, Mị Nương đứng nhìn xuống. Nàng nhìn thấy nước, và nhìn thấy những con đê. Có đoạn đê nàng nhìn suốt một ngày: buổi sáng còn thấp, đến chiều đã cao thêm một quãng, và trên ấy vẫn có người.

Dưới núi, người ta đắp đê. Làng này vừa đắp xong thì nghe tin làng bên vỡ, và người ta lại đi. Họ chuyền sọt đất từ tay này sang tay khác; người đứng trên bờ ghì những thân tre xuống để giữ đất. Đêm đến, đuốc vẫn cháy dọc con đê, và trong mưa người ta vẫn nghe thấy tiếng gọi nhau í ới.

Nước dâng tới đâu, đất lại cao lên tới đấy. Có những hôm người ta tưởng đã xong, vì nước đứng yên một chỗ; nhưng đến chiều, nước lại nhích lên một gang.

Đến tháng thứ ba thì nước thôi lên.

Người ta kể rằng hôm ấy, Thủy Tinh đứng ngoài khơi nhìn vào bờ. Chỗ nào cũng là đê, và trên mỗi con đê đều có người. Chàng đứng nhìn một lúc, rồi rút nước về biển.

Từ đó, năm nào cũng vậy.

Đến tháng bảy, tháng tám, nước lại lên. Người ở vùng đồng nhìn lên phía núi Tản Viên một lúc, rồi lấy cuốc, lấy sọt, và ra bờ đê.

Không ai nói với ai rằng năm nay sẽ thế nào. Nhưng nhà nào cũng để sẵn sọt tre ở gầm nhà.

---

Nghe vẻ nghe ve,
Nghe vè đánh thủy.
Sóng cuộn ầm ầm,
Sơn Tinh sừng sững.
Dân làng chung sức,
Gánh đất đắp đê.
Bão giật mưa trút,
Vẫn không lùi bước.
Đất cao hơn nước,
Sọt tre gầm nhà.