Sự tích Chú Cuội Cung Trăng

Cuội là người đi rừng trong một xóm ven sông.

Chàng không giàu, nhưng cũng không phải người khổ nhất xóm, vì chàng khỏe và không ngồi yên được. Cái tính ấy vừa hay vừa dở: hay vì chàng làm được nhiều việc, dở vì chàng thường làm trước rồi mới nghĩ. Có lần chàng thấy một tổ ong trên cành cao, đoán trong đó có mật, bèn trèo lên đục thử. Kết quả thì cả xóm đều biết: chàng chạy về nhà, mặt sưng như cái nồi, và phải nằm hai ngày.

Rồi một buổi sáng, chàng vào rừng và ngửi thấy một mùi lạ. Mùi ấy thơm, nhưng không phải mùi hoa. Nó mát và sạch, ngửi vào thì thấy tỉnh người. Cuội đi theo mùi ấy, qua mấy bụi rậm, và tới một chỗ mà chàng chưa từng tới.

Ở đó có một cây đa.

Cây không cao, nhưng gốc nó to và rễ ăn sâu xuống đất. Lá nó xanh mướt, dày, và hình như có một lớp sáng rất mỏng phủ lên trên — thứ ánh sáng mà chỉ nhìn nghiêng mới thấy.

Cuội tò mò. Chàng bẻ một lá, ngửi, rồi đút vào túi.

Chàng nghe thấy tiếng động sau lưng.

Một con hổ con đang đứng ở mép bụi. Cuội không kịp nghĩ gì. Chàng vung rìu theo phản xạ, và con vật nằm xuống.

Từ trong lùm cây, một con hổ nữa bước ra. Con này to hơn. Nó đi thẳng tới chỗ con vật đang nằm, và Cuội tưởng nó sắp vồ mình.

Nhưng nó không nhìn chàng. Nó đi tới gốc cây, cắn một chiếc lá, nhai, rồi mớm vào miệng con kia.

Con vật nằm im một lúc.

Rồi nó mở mắt và ngồi dậy. Hai con hổ bỏ đi. Cuội đứng im rất lâu, đến mức chúng đi khuất rồi mà chàng vẫn chưa nhúc nhích.

Chàng nhìn cái cây. Chàng hiểu ra mình đang đứng cạnh thứ gì. Chàng bứt thêm mấy lá, cất vào bọc, rồi đào lấy một buội rễ mang về.

Chàng trồng nó ở góc sân, cạnh chỗ phơi củi. Ngày nào chàng cũng múc nước suối tưới cho nó.

Chuyện chàng có một cây lạ thì trong xóm không ai biết. Nhưng rồi cũng đến lúc người ta biết, vì một hôm nhà bên cạnh có đứa trẻ bị sốt nặng, nằm mấy ngày không dậy, và Cuội bứt một lá mang sang.

Đứa trẻ ngồi dậy được vào buổi chiều hôm ấy. Từ đó, thỉnh thoảng lại có người đến gõ cửa nhà chàng. Cuội không nói cây ấy ở đâu, và cũng không nói lá ấy là lá gì. Chàng chỉ bứt một hai lá, đưa cho người ta, rồi dặn cách dùng.

Một sáng, trước khi đi rừng, chàng dặn vợ:

— Cây đó không phải cây thường. Mình chỉ tưới nó bằng nước sạch thôi. Chớ tưới nước bẩn.

Vợ Cuội hôm ấy có nhiều việc. Nàng dậy từ sớm, cho gà ăn, mang quần áo ra bến sông giặt, rồi về quét sân và phơi thóc. Đến lúc đi đổ nước vo gạo, nàng tiện tay hắt luôn vào gốc cây cho khỏi phải ra sông thêm một chuyến, rồi mang thúng ra bến.

Cuội đang trên đường về thì nghe một tiếng động lớn ở phía sân nhà.

Chàng chạy.

Cái cây đang nhấc mình lên khỏi mặt đất. Rễ nó bật ra khỏi đất, còn dính đầy bùn, và cả tán lá xòe rộng ra.

Chàng chạy tới, vươn tay, và nắm được một chùm rễ. Rễ trơn. Chàng nắm chặt hơn.

Cái cây bay lên, và nó kéo theo chàng.

Người trong xóm đứng dưới nhìn theo. Cái cây bay qua mấy tầng mây, qua những khoảng trời không có gì, rồi nhỏ dần.

Cuội không buông tay. Không ai biết chàng có kịp nghĩ đến việc buông hay không.

Chỗ cây đáp xuống là một nơi rất sáng, và rất lạnh về ban đêm.

Cây cắm rễ xuống đó. Còn Cuội thì ở lại, vì không còn đường nào khác để đi.

Người dưới đất nhìn lên.

Về sau, mỗi lần trăng sáng, người ta thấy trên đó có một vệt tối giống một gốc cây, và dưới gốc cây ấy hình như có một người ngồi. Có người bảo đó là Cuội. Có người bảo đó chỉ là mây.

Trẻ con thì không quan tâm lắm. Những đêm trăng sáng, chúng đứng ở sân, gọi thật to tên chàng, rồi im lặng nghe xem có ai trả lời không.

Chẳng ai nghe thấy gì cả.

Trên đó, Cuội ngồi dưới gốc cây. Chàng không có việc gì để làm, nên chàng nhìn xuống. Nhìn mãi cũng không thấy được nhà mình, vì nhà ở quá xa, và vì ở dưới ấy có mây.

Đến rằm tháng tám, khi trăng tròn và sáng nhất, trẻ con lại xách đèn ra sân. Người lớn kể cho chúng nghe chuyện một người đi rừng nắm lấy rễ cây và không buông.

Đêm ấy, tiếng trẻ con ở dưới vọng lên.

Không ai biết nó có tới nơi không.

---

Khúc Hát Trăng Thu

Gốc đa in bóng lưng trời,
Cuội ôm nỗi nhớ xa vời cõi nhân.
Trăng tròn ánh sáng trong ngần,
Trăng khuyết lưỡi liềm, một vầng trên cao.

Trăng thu soi sáng nẻo đường,
Đèn sao lấp lánh phố phường rộn ca.
Trẻ con xách đèn ra sân,
Người lớn kể chuyện Cuội xa trên trời.