02 · 魚精傳 — Truyện Ngư tinh

Phiên âm Hán–Việt

Đông Hải hữu ngư xà chi tinh (nhất tác hữu Ngư tinh), trường ngũ thập trượng dư, đa túc, tự ngô công hình. Biến hóa vạn đoan, linh dị mạc trắc. Hành tắc động phong vũ, năng thực nhân, nhân úy chi.

Thượng cổ thời hữu ngư, mạo tự nhân hình, du vu Đông Hải ngạn, hóa thành nhân, thông ngôn ngữ. Tiệm tiệm sinh trưởng, nam nữ chúng đa, pha dĩ ngư hà bạng cáp vi thực. Hựu hữu đản nhân (nhất tác diên nhân), sinh cư hải đảo, chuyên dĩ bộ nhân vi sinh. Hậu diệc thành nhân, dữ man nhân giao dịch diêm mễ, y thường, đao phù, thường vãng lai Đông Hải gian. Ngư tinh nham thạch, xỉ trở ngữ, hoành tiệt hải tân, hạ hữu ngư huyệt, Ngư tinh sở cư. Phong đào hiểm ác, vô do khả thông. Dục khai biệt lộ, ngoan thạch nan tạc. Dân thuyền quá kỳ xứ, đa vi Ngư tinh sở hại. Hội dạ hữu tiên nhân (nhất tác dị nhân), tạc thạch vi cảng, dục lợi hành nhân, kỳ lộ tương thông. Ngư tinh hóa vi bạch kê ô sơn thượng, quần tiên văn chi, nghi kỳ dĩ thự, giai phi thăng, chí kim do hô vi Phật Đào cảng (nhất tác kính).

Long Quân mẫn dân bị hại, hóa vi dân thuyền, lệnh thủy phủ Dạ Xoa cấm hải thần, bất đắc phong đào, xanh thuyền chí Ngư tinh nham cốc chi bạn, dương trì nhất nhân, như đầu tương dữ thực chi trạng. Ngư tinh trương khẩu dục đạm chi, nãi dĩ thiết khối thông hồng hỏa nhiệt, đầu chi khẩu trung. Ngư tinh dũng dược, phiên đả kỳ thuyền. Long Vương trảm đoạn kỳ vĩ, bác bì phô vu sơn thượng, kim hô viết Bạch Long Vĩ. Kỳ thủ lưu xuất hải ngoại, hóa vi cẩu tẩu khứ. Long Quân dĩ thạch tắc hải trảm chi, toại hóa vi cẩu thủ, kim hô vi Cẩu Đầu sơn. Kỳ thân lưu vu Mạn Cầu, cố kim hô viết Mạn Cầu thủy (nhất tác Cẩu Đầu thủy).

Dịch nghĩa

Biển Đông có con yêu tinh cá rắn (có bản chép là có con Ngư tinh), dài hơn năm mươi trượng, nhiều chân, hình dạng giống như con rết. Biến hóa khôn lường, linh dị khôn xiết. Mỗi khi di chuyển thì dấy động phong ba bão táp, nuốt sống được người, ai ai cũng kinh hãi.

Thời thượng cổ có giống cá mặt giống như hình người, bơi lội ven bờ biển Đông, rồi hóa thành người, nói năng thông suốt. Lần hồi sinh sôi nảy nở, trai gái đông đúc, phần nhiều bắt cá tôm nghêu sò làm thức ăn. Lại có giống người Đản (có bản chép là người Diên), sinh sống ngụ ở ngoài hải đảo, chuyên việc bắt người làm kế sinh nhai. Về sau giống này cũng thuần hóa thành người, cùng người man đổi chác muối gạo, áo xống, dao búa, thường hay đi lại nơi biển Đông. Nơi mỏm đá của Ngư tinh, đá nhô lởm chởm như răng ngáng ngang bờ biển, phía dưới có hang cá, chính là chỗ Ngư tinh ẩn náu. Sóng gió hiểm ác, không lối nào có thể qua lại được. Dân muốn mở lối đi khác nhưng đá tảng cứng ngắc khó đục khoét. Thuyền buôn dân chúng đi qua chốn ấy phần nhiều bị Ngư tinh làm hại. Nhân một đêm nọ có vị tiên nhân (có bản chép là dị nhân) đến đục đá mở thành một bến cảng, muốn giúp người đi đường có lối thông suốt. Ngư tinh bèn hóa làm con gà trắng gáy vang trên núi, đàn tiên nghe tiếng ngỡ trời đã rạng đông, thảy đều bay vút lên trời thăng thiên, bến ấy đến nay dân vẫn gọi là cảng Phật Đào (có bản chép là ngòi Phật Đào).

Long Quân thương xót dân chúng bị hại, bèn hóa làm một chiếc thuyền đánh cá của dân, hạ lệnh cho Dạ Xoa thủy phủ cấm hải thần không được nổi sóng gió. Rồi ngài chèo thuyền đến bên vách đá hang ổ của Ngư tinh, vờ cầm một người làm dáng như sắp ném xuống cho nó ăn. Ngư tinh há to miệng chực nuốt chửng, Long Quân liền cầm một khối sắt nung đỏ rực ném thẳng vào trong miệng nó. Ngư tinh quằn quại chồm lên, quẫy đuôi đập vỡ thuyền. Long Vương rút gươm chém đứt đuôi nó, lột da trải lên trên sườn núi, nay gọi là dải Bạch Long Vĩ. Đầu cá trôi dạt ra ngoài biển xa, hóa thành hình con chó chạy trốn. Long Quân bèn lấy đá chặn biển lại chém đứt đầu nó, liền hóa thành đầu chó bằng đá, nay gọi là núi Cẩu Đầu. Thân cá trôi giạt về xứ Mạn Cầu, nên nay gọi là dòng sông Mạn Cầu (có bản chép là sông Cẩu Đầu).

Chú thích

1. Đản nhân (蛋人 / 蜒人): Tức người Đản hộ (dân chài sống lênh đênh trên thuyền bè ở các vùng biển đảo phương Nam).
2. Cảng Phật Đào (佛陶港): Tên bến cảng cổ gắn với truyền thuyết đàn tiên đục đá mở lối thông đường thủy ven biển.
3. Bạch Long Vĩ, núi Cẩu Đầu, sông Mạn Cầu: Các địa danh cổ vùng ven biển Đông Bắc (Quảng Ninh) tương truyền hình thành từ các phần xác của Ngư tinh bị Lạc Long Quân chém chết.

---